HOME ARCHITECTUUR ONDERZOEK ONDERWIJS LINKS CONTACT SITEMAP HUMANARC?
 
Untitled Document
JOHAN
VERLEYE
HUMAN
SCIENCES
ARCHITECTURE
& DESIGN
ANNETTE
KUHK
 
VIRTUAL OFFICE

Sociologische aspecten van de stedenbouw

Erasmushogeschool Brussel (in associatie met de VUB)
Ma 1 Stedenbouw en Ruimtelijke Planning
1 e semester
Docenten/ Didactisch Team Structuur van de cursus Referenties
Doelstellingen Werkvormen Studiemateriaal
Examenvorm Downloads
 
Docenten/ didactisch team
Annette Kuhk
 
Doelstellingen
De cursus ‘Sociologische aspecten van de Stedenbouw' behoort tot een groep vakken die onder de noemer ‘ruimtelijke aspecten uit de basiswetenschappen' kunnen worden samengevat. Naast sociologie behoren hiertoe verder ook economie, bestuurskunde, recht en verkeersplanologie. In deze vakken wordt niet zozeer ingegaan op de theorie en geschiedenis van de stedenbouw dan wel op de ontwikkeling van aanverwante disciplines die voor de beoefening van stedenbouw de noodzakelijke basis vormen. Vertrekkende vanuit de vraag ‘wat moet de basiskennis zijn een stedenbouwkundige?' wordt via deze cursus getracht om in kort bestek een sociologisch perspectief als mogelijk belevingsaspect van de ruimte aan te reiken. Het is in de eerste plaats dus het verwerven van theoretische en praktijkgerichte kennis en wetenschap over de wijze waarop sociologen het fenomeen ‘stad' benaderen. De vergelijking met andere weten-schappelijke uitgangspunten zoals (sociale) geografie, psychologie, economie of antropologie wordt in de marge opgenomen.
Hoe past dit binnen de algemene doelstellingen van de afdeling stedenbouw? De compacte opleiding van de Sint-Lukas Leergangen is gericht op een interdisciplinaire benadering van ruimtelijke planning om de complexiteit ervan te kunnen vatten. Naast technische vaardigheden en het aanleren van methodes is ook de kennistheoretische beschouwing van maatschappelijke problemen en de kritische bezinning over actuele ontwikkelingen een noodzakelijk onderdeel. De cursus ‘Sociologische aspecten van de stedenbouw' wil in dit kader inzicht bieden in het functioneren van de feitelijke stedenbouw door een kritische en introducerende sociologische analyse van ruimtelijke en maatschappelijke fenomenen. Deze doelstelling is dubbel, en omvat naast doelgerichte kennisverwerving ook het gestructureerd en probleemoplossend werken bij de analyse van middelen en instrumenten van stedenbouwbeleid (toegepaste kennis bij de studie van concrete praktijkvoorbeelden).
Het is de bedoeling dat studenten niet alleen inzicht verkrijgen in de sociologische theorieën over de stad, maar ook kritisch leren kijken tegenover de sociaal-ruimtelijke ontwikkelingen. Dit laatste aspect wordt aangevuld met werkresultaten uit eigen onderzoek (rond participatie aan stedenbouwbeleid in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, een onderzoek dat gefinancierd is door het BHG in het kader van ‘Prospective Research for Brussels'). Al doende leren de studenten eveneens een aantal methoden van sociaal-wetenschappelijk onderzoek kennen.

 
Structuur van de cursus

De sociologische benadering van het fenomeen ‘stad' omvat een reeks thema's die ruim moet worden opgevat. Het gaat o.a. over de ruimtelijke omgeving waarin mensen leven, over het bouwen en wonen, over de ruimtelijke ordening, over de architectuur, enz. Deze onderwerpen vinden een vertaling in twee lespakketten, dit zijn enerzijds de theoretische omkadering en anderzijds de praktijkgerichte dossiers.

THEORETISCHE OMKADERING Het eerste deel van de lessen gaat over de sociologische theorieën van de stad. Hier worden theorieën en paradigma's om stedelijke ontwikkelingen en fenomenen te verklaren behandeld. Gestart wordt bij voorgangers en grondleggers zoals Tönnies, Marx, Weber en Simmel, de ontwikkeling van de eigen discipline ‘urban studies' met onder andere de Chicago School, tot aan de explosie van modellen en denkrichtingen na de tweede wereldoorlog met onder andere de New Urban Sociology of laat- en postmodernisten.
•  Situering van sociologie •  Grondleggers van de sociologie : Karl Marx (1818 – 1883), Emile Durkheim (1858 – 1917), Max Weber (1864 – 1919) •Vroege concepten voor stad en buurt in sociologie: Tönnies concepten van ‘Gesellschaft' en ‘Gemeinschaft', Webers visie op het collectieve en de stad , ‘Vergesellschaftung' volgens Georg Simmel•  Sociologische denkkaders: Chicago School en Symbolisch interactionisme •  Functionalistische sociologie en éénheidsdenken in het modernisme •  New Urban Sociology •  Verdere ontwikkeling van conflictsociologische modellen •  Recente modelvorming binnen laat- en postmoderne denkkaders •  Overzicht Theorievorming in Sociologie en Stedenbouw

DOSSIERS: PRAKTIJKVOORBEELDEN De tweede helft toetst de voordien geleerde theorieën aan praktijkvoorbeelden en actuele ruimtelijke of maatschappelijke verschijnselen (in eerste instantie gericht op de Vlaamse, Belgische en Europese situatie, waarbij case-studies uit het ‘wat verdere buitenland' niet uitgesloten zijn.). Het tweede deel beoogt aan de hand van artikelen en verschillende soorten documentatie een discussie op gang te brengen, dit in voorbereiding van het projectwerk en examen, en uiteindelijk ook voor het latere werk als stedenbouwkundige.
• Methodiek van de gebeidsgerichte onderbouwing, laboratorium Zaventem, perspectieven voor analyse (Kaartmateriaal en plannen) •  Leefstijlen, buurtkwaliteit en woonbehoefte-onderzoek (synthese van bestaande onderzoeken en artikels), conceptanalyse en literatuuronderzoek •  Lokale Interventies (informatie over wijkcontracten in Brussel), elementen van strategische planning, co-productie in stedenbouwBESPREKING PROJECTWERK (2):Voorstellen onderwerpen •  Social Ecology vandaag (toepassing in Vancouver, gegevens uit de recente volkstelling), conceptueel werken, kritische attitude ten aanzien van sociologische denkkaders en contextgegevens, methoden uit kwantitatief onderzoek •  Ruimtegebruik (synthese van bestaande onderzoeken en artikels), conceptanalyse en literatuuronderzoek, gebruik van variabelen en parameters in kwalitatief onderzoek •  Woontypologieën en samenlevingsvormen •  marginale woonvormen en achtergestelde buurten •  stedelijke verandering in moderniteit en postmoderniteit •  residentiële hoogbouw •  Huisvestingsbeleid •  Densiteit en Duurzaamheid •  Impact van Globalisering op ruimte en samenleving •  Bijzondere vraagstukken (urban dramas, diverse grootschalige stedelijke ingrepen) •  Maakbaarheid en overheidsingrijpen (voorbeelden van urban governance), •  Types van stedelijke interventie en co-productie van stedenbouwebeleid in het BHG

 
Werkvormen
Elke les is opgebouwd uit een ex-cathedra gedeelte (hoorcollege) met toelichting over sociologische theorieën en een zogeheten ‘dossier' (werkcollege) waar studenten actief deelnemen aan opdrachten rond een bepaald thema, zo mogelijk aansluitend bij de voordien gedoceerde theorie. Theoretische concepten worden aangeleerd via hoorcollege's. De teksten uit de uitgeschreven cursus worden toegelicht via powerpoint-presentaties, eventueel aangevuld door citaten uit basiswerken. Per lesavond worden hier 1 à 1,5 uur aan besteed. De praktijkvoorbeelden zijn verwerkt als opdrachten die in de les worden uitgevoerd in groepen van 3 à 4 studenten. Enerzijds leren de studeneten er de toepassing van theoretische concepten, anderzijds krijgen ze al doende een zicht op enkele werkwijzen uit sociale wetenschappen.
 
Examenvorm
Een toest van de opgedane kennis en vaardigheden wordt bekomen door de ontwikkeling van een ‘projectwerk' en de mondelinge bespreking op het examen. In dit projectwerk wordt van de student verwacht dat hij/zij een aantal theoretische concepten uit de sociologische aspecten van de stedenbouw kan onderbouwen en beargumenteren of toepassen op een praktijkvoorbeeld. Centraal staat de vraagstelling over de relatie tussen de ruimtelijke onwtikkeling en de sociale problematiek voor een bepaald fenomeen of een bepaalde site. Projectwerken variëren sterk in graad van abstractie of toepassingsgerichtheid. Aan studenten wordt eveneens gevraagd om op een weten-schappelijk correcte manier met divers bronmateriaal te kunnen omgaan.
 
Referenties
 
Studiemateriaal
De syllabus is slechts een compendium van gesynthetiseerde gegevens en krijgt een aanvulling door eigen nota's van de studenten (tijdens de colleges werden reeds kopijen van de gebruikte transparanten ter beschikking gesteld). De syllabus volgt in grote lijnen de structuur die in de lessen voorgesteld wordt. Het pakket dat voor dit vak is samengesteld, combineert elementen uit het theoretisch kader van de stadssociologie, de belangrijkste begrippen die hiervoor gebruikt worden, enkele woorden over de methodiek van sociologisch onderzoek in dit veld en actuele vragen uitgewerkt in gevalstudies. Als basis voor deze syllabus werden onder andere de reader van Open Universiteit Nederland (Van Hoof, Ruysseveld, 1999), de cursus ‘Sociologie' aan het departement Architectuur Sint-Lucas (gedoceerd door Prof. E. Lagrou en door G. Leemans), het recent aangepaste lesplan voor de cursus stadssociologie te Leuven (gedoceerd door Prof. A. Martens m.m.v. Axel Marx) en de syllabus van het vak ‘Sociologische theorieën' door Prof. J. Verhoeven geraadpleegd. De syllabus bevat gerichte informatie voor alle onderdelen van de theoretische omkadering.
Praktijkvoorbeelden worden in de lessen voorgesteld als dossiers. Hiervoor krijgen de studenten concrete opdrachten die in de les behandeld worden. Ze beschikken steeds over aangepaste informatie, zoals onder meer divers kaartmateriaal, gegevens uit onder meer volkstellingen, een beknopte weerslag van informatie uit onderzoeken en of artikels, etc.
Voor het projectwerk gaan de studenten zelf op zoek naar de nodige informatie. Ze worden aangemoedigd om met diverse bronnen te werken, zo onder meer om een gedeelte van hun analyse te staven met gegevens uit literatuuronderzoek. Ook gerichte gesprekken of semi-gestandardiseerde interviews en informatie uit reeds bestaande onderzoeken behoren tot de gangbare bronnen van informatie voor het projectwerk. Uiteraard wordt van de studenten verwacht dat ze de bronnen met de nodige kritische attitude ook naar waarde kunnen schatten.
 
Downloads (ter beschikking vanaf 01/07/05)
Les 1: Introductie voor de cursus, Uitleg over projectwerk,
Theorievorming: Grondleggers van de sociologie
Les 2: Theorievorming: Grondleggers van de sociologie , Vroege concepten voor stad en buurt; Dossier 1: Leefstijlen
Les 3: Theorievorming: Inleiding tot Sociologische denkkaders, Uitleg over Chicago School; Bespreking Abstracts Projectwerk; Dossier 2: Stadsontwikkeling, toepassing Vancouver
Les 4: Theorievorming: Chicago School (2), Functionalisme;
Dossier 3: Wijkcontracten
Les 5: Theorievorming:New urban sociology; Dossier 4: Ruimtegebruik
Les 6: Theorievorming: Overizcht Sociologische denkkaders, New Urban Sociology; Bespreking projectwerk
 
Untitled Document
 
humanarc.be - © 2007